Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Kuramı

maslow-un-ihtiyaclar-hiyerarsisi

Abraham H. Maslow klinik gözlemlerinden yola çıkarak insan davranışlarına yön veren temel gereksinimlerin neler olduğunu çalışmalarında ortaya koymuştur. Onun gereksinimler hiyerarşisi kuramı, belki de motivasyon ve gereksinimlerle ilişkili olarak dünyada en yaygın şekilde tanınan motivasyon kuramıdır.

maslow-un-ihtiyaclar-hiyerarsisi

Maslow (1970)’a göre insanlar doğuştan gelen ve belli davranışlara yön veren bir takım gereksinimlere sahiptir. Bu gereksinimler tatmine ulaşıncaya kadar insan davranışlarını etkilemekte ve hiyerarşi bir düzen içinde aşağıdan yukarıya doğru sıralanmaktadır. Maslow’a göre insanlar, alt-düzey gereksinimini (yeterince) tatmin ettikçe en alttakinden en üste doğru ilerlemekte ve ayrıca tatmin edilen gereksinim davranışı artık insanı etkileşememektedir.

Gereksinimler Hiyerarşisi

Maslow (1970), insan gereksinimlerini fizyolojik, güvenlik, sevgi-ait olma, saygınlık ve kendini gerçekleştirme gereksinimi olarak, ardışık bir sıra düzen içinde beş temel kategoride incelemiştir.

Fizyolojik Gereksinimler:

Fizyolojik  gereksinimler motivasyon kuramı içerisinde genelde fizyolojik dürtüler olarak ele alınmaktadır. Bunlar içerisinde açlık, susuzluk, cinsellik vb. gibi belli başlı gereksinimler sıralanabilmektedir. Eğer bu gereksinimler tatmin edilmez ise ergenlik, bu fizyolojik gereksinimler tarafından domine edilmekte ya da tüm diğer gereksinimler önemini yitirerek, bireyi tekrar bu dürtüleri tatmin etmeye yöneltmektedir. Buna göre bir insan uzun süre aç veya susuz kaldığında açlığını yada susuzluğunu gidermekten başka bir şey isteyemez duruma gelebilmekte ve bu ihtiyacını karşıladığında ise birey için bunun motive edici bir özelliği kalmamaktadır.

Güvenlik Gereksinimleri: Maslow (1970) fizyolojik gereksinimlerin göreceli olarak iyi şekilde tatmin edilmemesinin ardından güvenlik gereksinimi başlığı altında yeni bir gereksinim dizisinin ortaya çıkacağını belirtmiştir. Bunlar: Kendini koruma, istikrar, güven duyma, korkudan, kaygıdan ve karmaşadan kaçınma: planlama, düzen, kural, limit gereksinimi ve koruyuculuğun devamlılığı gibi bir çok faktör olarak kategorize edilebilir. Yine bu gereksinim de fizyolojik gereksinimler gibi yokluğunda bireye tümüyle hükmetmekte, davranışını yönlendirip, bireyin tüm kapasitesini kullanarak, bireyi tümüyle bir güven arayan mekanizma haline getirmektedir. Maslow toplumun yapısındaki düzenlemeler ve bireyin sahip olduğu güvenceler nedeniyle bu gereksinim aktif bir motivatör görevi görmediğini belirtmiş ve ancak, savaş, hastalık, doğal afetler, suç dalgaları sosyal düzensizlikler, nevroz, beyin hasarı, otoriterin yıkılması, kronik şekilde gelişen kötü koşulların ortaya çıkması durumunda aktif ve dominant hale geleceğini belirtmiştir.

Ait Olma ve Sevgi Gereksinimi: Fizyolojik ve güvenlik gereksinimlerinin her ikisinin de oldukça tatmin edilmesi durumun da, sevme, sevilme, ait olma gereksinimleri ortaya çıkacaktır. Bu durumdaki birey, bir arkadaş, bir sevgili , bir eş veya çocuğa ilişkin yokluğu daha önce olmadığı kadar yoğun şekilde hissedecek, yani aile ya da bir grup içinde insanlarla duygusal ilişkinin açlığını duyumsayacak ve bu gereksinimini karşılamak için yoğun çaba gösterecektir.

Saygınlık Gereksimi: Toplumdaki tüm insanlar, kalıcı ve sağlam temele dayanan genellikle yüksek kendilerinin değer biçmek, öz- saygı ya da öz- değer ve diğerlerinin takdiri için bir gereksim veya arzuya sahiptirler. Bu gereksinimler iki temel dizi şeklinde sınıflandırılabilmektedir. Bunlardan ilki, dünyanın gözünden güç , başarı, yeterlilik, ustalık ve beceri gösterme güven sağlama arzusu ve ayrıca bağımlılık ve özgürlük arzusu duymak olarak ifade edilirken ikincisi ise, ün prestij, statü, şan şeref, üstünlük, önem, saygınlık ya da takdir için duyulan arzu şeklinde belirtilebilmektedir. Bireyin öz saygı gereksiniminin tatmini, öz- güven, değer , güç, yetenek ve yeterlilik, dünya için yararlı be gerekli olma duygusuna yol açmaktadır.

Kendisi Gerçekleştirme Gereksinimi: Bir müzisyen müzik yapmalı, bir ressam resim yapmalı ve bir şair şiir yazmalıdır. Eğer sonuçta kendisiyle barışık olmak istiyorsa Maslow tüm sayılan gereksinimlerin tatmin edilmesi durumunda bile, kişiler bireysel olarak uygun olduğu şeyi yapmıyorsa, kendilerini yeni bir hoşnutsuzluk ve rahatsızlık duygusu içinde bulunabileceklerini belirtmiştir. Bir kişi ne olabiliyor ise onu yapmalı ve doğasına sadık kalmalıdır. Bu gereksinim kendini gerçekleştirme olarak adlandırılmaktadır. Elbetteki bu gereksinim boyutları kişiden kişiye oldukça fazla değişim gösterecektir. Bir kişide ideal bir anne olma arzusu olarak şekil alırken diğerinde ise atletizmle ilgili olarak ifade edilebilmektedir. Maslow bu beş teme güdünün yanında iki gereksinim türü üzerinde de durmuş ancak bunu kuramında ayrıntılı olarak ele almamıştır. Bunlardan ilki; bilme, anlama, öğrenme ve açıklamaya yönelik oluşan bilişsel gereksinimdir. İkincisi ise güzellik temelinde gelişen estetik gereksinimdir.

Maslow son sıradaki kendini gerçekleştirme gereksinimin diğer dört gereksinime kıyasla asla doyuma ulaşmadığını belirtmiştir. Ayrıca Maslow bu gereksinimleri tanımlarken bir ayrıma giderek ilk dört gereksinimi giderme durumunda olan bireyler için eksiklik güdülenmesi ve son gereksinimi tatmin etmek isteyen kişiler gelişim arzusuyla devamlı şekilde motive olacakları için gelişim gelişim güdülenmesi içinde olduklarını belirtmiştir. Maslow klinik gözlemlerine de dayanarak sağlıklı bireyin ilk dört gereksinimi giderirken, öncelikli olarak kendini gerçekleştirmeye güdülendiklerini belirtmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir